[χρόνος ανάγνωσης 5 λεπτά και 29 δευτ.]
Το όραμα μιας ενεργειακής επανάστασης της ΕΕ σε τοπικό επίπεδο βρίσκεται στο ρελαντί εξαιτίας τεχνικών και νομικών εμποδίων, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ). Το πλάνο ήταν ότι πολίτες, τοπικές αρχές και μικρές επιχειρήσεις σε ολόκληρη την ΕΕ θα εμπλέκονταν όλο και περισσότερο στην παραγωγή, τη διαχείριση, την κοινή χρήση και την κατανάλωση της δικής τους ενέργειας, μέσω της συμμετοχής τους σε «ενεργειακές κοινότητες». Όμως, σχεδόν μία δεκαετία από τον καθορισμό αυτών των φιλόδοξων στόχων, το ΕΕΣ έρχεται να αποτυπώσει μια θλιβερή πραγματικότητα: η πρόοδος υπολείπεται κατά πολύ των προσδοκιών. Επιδιώκοντας να βοηθήσει αυτές τις πρωτοβουλίες πολιτών να εκπληρώσουν την αποστολή τους, το ΕΕΣ ζητά σαφέστερους κανόνες, ισχυρότερα κίνητρα για τους πολίτες και τα ευάλωτα νοικοκυριά και μεγαλύτερη στήριξη για την ανάπτυξη λύσεων αποθήκευσης ενέργειας.
Οι ενεργειακές κοινότητες είναι νομικά μορφώματα που επιτρέπουν στους πολίτες, στις τοπικές αρχές και τις μικρές επιχειρήσεις να ενώνουν τις δυνάμεις τους για την παραγωγή, τη διαχείριση, την κοινή χρήση και την κατανάλωση ενέργειας. Αυτό μπορεί να σημαίνει οτιδήποτε, από ηλιακούς συλλέκτες σε κοινόχρηστες στέγες μέχρι ανεμογεννήτριες με συγκυριότητα που τροφοδοτούν με ηλεκτρική ενέργεια ένα ολόκληρο χωριό ή μια συνοικία. Οι πρωτοβουλίες αυτές είναι επιλέξιμες για ενωσιακή χρηματοδότηση πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ. Η ΕΕ θεωρεί ότι οι ενεργειακές κοινότητες αποτελούν ισχυρό μοχλό για την επίτευξη των στόχων της για το κλίμα και την ενέργεια, καθώς προβλέπει ότι, μέχρι το 2030, θα μπορούσαν να αντιπροσωπεύουν σημαντικό μερίδιο (17 % και 21 %, αντίστοιχα) της δυναμικότητας αιολικής και ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη. Στην πράξη, τα πράγματα δεν δείχνουν τόσο καλά: οι εκτιμήσεις ήταν υπερβολικά αισιόδοξες, σύμφωνα με το κλιμάκιο ελέγχου. Και ένας από τους κύριους λόγους είναι ότι απλώς στην ΕΕ δεν υπάρχουν αρκετές ενεργειακές κοινότητες.
«Στον αγώνα δρόμου που διανύει η ΕΕ προκειμένου να επιτύχει τους στόχους της για το κλίμα και την ενέργεια, η ενέργεια που παράγεται με πρωτοβουλία των πολιτών παραμένει μια εξαιρετικά ελκυστική ιδέα —ιδανική στη θεωρία, αλλά δύσκολη στην πράξη», δήλωσε ο João Leão, Μέλος του ΕΕΣ και αρμόδιος για τον έλεγχο. «Η ΕΕ πρέπει τώρα να εξαλείψει τα νομικά κωλύματα και τα τεχνικά εμπόδια που δεν επιτρέπουν στις ενεργειακές κοινότητες να λειτουργήσουν καλά στην πράξη.»
Ένας στόχος που είχε τεθεί σε επίπεδο ΕΕ ήταν ότι, μέχρι το 2025, κάθε δήμος με πληθυσμό πάνω από 10.000 κατοίκους θα φιλοξενούσε τουλάχιστον μία ενεργειακή κοινότητα βασισμένη σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ακόμη αναφέρει στοιχεία σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειώσει, ωστόσο από τα δεδομένα που συγκέντρωσε το κλιμάκιο του ΕΕΣ προκύπτει ότι ο στόχος της ΕΕ παραμένει άπιαστος σε μεγάλο βαθμό.
Οι ασαφείς ορισμοί της ΕΕ προκάλεσαν σύγχυση σχετικά με το τι ακριβώς χαρακτηρίζεται ως ενεργειακή κοινότητα, πώς πρέπει να οργανώνεται μια τέτοια κοινότητα, πώς πρέπει να διαμοιράζει την ηλεκτρική ενέργεια που παράγει και να πουλά την πλεονάζουσα. Εξαιτίας της νομικής αυτής ασάφειας, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα οι πολίτες να αποθαρρύνονται από το να συμμετέχουν σε τέτοιες κοινότητες και, τελικά, να αποτρέπεται η δημιουργία αυτών των κοινοτήτων. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις πολυκατοικίες, όπου διαμένει σχεδόν ο μισός πληθυσμός της ΕΕ. Εκεί, η προοπτική να προστεθεί ακόμη μια νομική οντότητα, πέραν των υφιστάμενων ενώσεων ιδιοκτητών που συστήνονται για τη διαχείριση του κτιρίου, μπορεί να φαντάζει ως μια ακόμη γραφειοκρατική επιβάρυνση.
Επιπλέον, οι καθυστερήσεις ή οι αρνήσεις σύνδεσης νέων εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας λόγω συμφόρησης του δικτύου επιβραδύνουν την ανάπτυξη των ενεργειακών κοινοτήτων. Μέρος του προβλήματος είναι ότι τα μοτίβα παραγωγής και κατανάλωσης είναι ασύμβατα μεταξύ τους από τη φύση τους: οι ηλιακοί συλλέκτες παράγουν το μεγαλύτερο μέρος της ισχύος τους γύρω στο μεσημέρι, ενώ η ζήτηση των νοικοκυριών κορυφώνεται νωρίς το πρωί και νωρίς το βράδυ. Ο συνδυασμός νέων έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με ευέλικτες υπηρεσίες και ιδίως την αποθήκευση ενέργειας, θα μπορούσε να συμβάλει στην εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης σε πραγματικό χρόνο, στη μείωση της πίεσης του δικτύου και στην τόνωση της αυτοκατανάλωσης τοπικά παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας. Πάντως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ακόμη δώσει προτεραιότητα στη στήριξη των εν λόγω κοινοτήτων για την αποθήκευσης ενέργειας, χάνοντας έτσι μια καλή ευκαιρία να τους δώσει την ώθηση που χρειάζονται.
