[χρόνος ανάγνωσης 2 λεπτά και 49 δευτ.]
Στο μικροσκόπιο του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) μπαίνει το νεοσύστατο Προσωρινό Ταμείο Απανθρακοποίησης, με τους ελεγκτές της ΕΕ να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για σειρά δομικών αδυναμιών στην αρχιτεκτονική του.
Σε γνώμη που δόθηκε στη δημοσιότητα την Τρίτη 14 Απριλίου 2026, το ΕΕΣ αμφισβητεί την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού που σχεδίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη στήριξη των ενεργοβόρων βιομηχανιών (λιπάσματα, αλουμίνιο, σίδηρος, χάλυβας), προειδοποιώντας ότι η οικονομική του διαχείριση απέχει από το να θεωρηθεί «άρτια».
Το Συνέδριο εντοπίζει σοβαρά κενά που αφορούν την αβεβαιότητα των εσόδων, το επενδυτικό κίνητρο και τη δημοσιονομική πειθαρχία. Εκφράζει την αντίθεσή του σε προτεινόμενες παρεκκλίσεις από τον δημοσιονομικό κανονισμό της ΕΕ, οι οποίες ενδέχεται να υπονομεύσουν τη διαφάνεια.
Συγκεκριμένα η ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου αναφέρει:
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) αναδεικνύει τις διάφορες αδυναμίες του Προσωρινού Ταμείου Απανθρακοποίησης που πρότεινε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το Ταμείο προορίζεται για την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης σε ευρωπαϊκές εταιρείες, για τις οποίες είναι ορατός ο κίνδυνος διαρροής άνθρακα, και την παράλληλη υποστήριξη των προσπαθειών της ΕΕ για απανθρακοποίηση. Παρόλα αυτά, το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η χρηματοοικονομική διαχείριση του Ταμείου, υπό την προτεινόμενη μορφή της, ίσως να μην είναι και τόσο άρτια.
Το Προσωρινό Ταμείο Απανθρακοποίησης προτάθηκε από την Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2025, προκειμένου να υποστηρίξει εταιρείες που εδρεύουν στην ΕΕ και δραστηριοποιούνται σε τομείς υψηλής έντασης άνθρακα και των οποίων η παραγωγή ενδεχομένως να κινδυνεύει να μεταφερθεί εκτός ΕΕ. Το Ταμείο θα παρέχει χρηματοδοτική στήριξη·για τους τομείς των λιπασμάτων, του αλουμινίου, του σιδήρου και του χάλυβα μέχρι να βρεθεί μακροπρόθεσμη λύση στο πρόβλημα της διαρροής άνθρακα. Οι πόροι του θα προέρχονται από την πώληση πιστοποιητικών στο πλαίσιο του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) σε εισαγωγείς εμπορευμάτων υψηλής έντασης άνθρακα το 2026 και το 2027. Τα κράτη μέλη –που εισπράττουν το προϊόν από την πώληση των πιστοποιητικών ΜΣΠΑ– θα πρέπει να μεταβιβάσουν στο Ταμείο το 25 % αυτών των εσόδων για τα δύο συγκεκριμένα έτη.
Οι σημαντικότερες παρατηρήσεις του ΕΕΣ σχετικά με την πρόταση είναι οι εξής:
• Δεν είναι σαφές πόσες νέες επενδύσεις στην απανθρακοποίηση θα προσελκύσει τελικά το Ταμείο. Οι όροι είσπραξης της χρηματοδότησης από το προτεινόμενο Ταμείο είναι παρεμφερείς με εκείνους που ισχύουν για την απόκτηση των δωρεάν δικαιωμάτων στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ΣΕΔΕ) της ΕΕ το 2026 και το 2027. Η Επιτροπή δεν έχει αξιολογήσει τον αντίκτυπο του περιορισμένου αριθμού νέων όρων sτις επενδύσεις των εταιρειών. Επιπλέον, καθώς οι πληρωμές από το Ταμείο θα βασίζονται στην ιστορική παραγωγή, δεν θα υποστηρίζουν άμεσα νέες επενδύσεις στην απανθρακοποίηση.
• Δεν είναι δικαιολογημένες ή σαφείς όλες οι εξαιρέσεις από τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Η Επιτροπή ζητεί τρεις εξαιρέσεις (παρεκκλίσεις) από τον δημοσιονομικό κανονισμό της ΕΕ. Το ΕΕΣ δεν συμφωνεί με μία από αυτές, καθώς παρεκκλίνει από τις θεμελιώδεις δημοσιονομικές αρχές, παρόλο που υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις που συμπορεύονται με τη συγκεκριμένη αρχή. Ως προς την εξαίρεση που αφορά την αναδρομική καταβολή στήριξης σε εταιρείες, το ΕΕΣ διαπίστωσε ότι η πρόταση δεν αντικατοπτρίζει σωστά την έκταση που θα λάβει στην πράξη η εξαίρεση αυτή.
• Οι παραδοχές στις οποίες στηρίζεται η πρόταση είναι αβέβαιες. Η Επιτροπή εκτιμά ότι τα συνολικά έσοδα του Ταμείου θα ανέλθουν σε 632 εκατομμύρια ευρώ, ενώ υπολογίζει ότι οι συνολικές δαπάνες θα είναι 265 εκατομμύρια ευρώ. Η αναντιστοιχία αυτή εγείρει το ερώτημα κατά πόσον το ποσοστό της συνεισφοράς των κρατών μελών στο Ταμείο πρέπει να είναι 25 %. Επιπλέον, τα αριθμητικά στοιχεία τόσο για τα έσοδα όσο και για τις δαπάνες είναι πολύ αβέβαια, καθώς είναι δύσκολο να γίνουν προβλέψεις για τις μελλοντικές τιμές των δικαιωμάτων του ΣΕΔΕ και την πώληση πιστοποιητικών ΜΣΠΑ. Επίσης, δεδομένου ότι τα πιστοποιητικά ΜΣΠΑ συνιστούν νέα μορφή εσόδων, δεν υπάρχουν ιστορικά δεδομένα που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις προβλέψεις.
• Κάποια από τα ποσά που θα εισπραχθούν θα μείνουν αχρησιμοποίητα για ένα χρόνο. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεταφέρουν τα έσοδα ΜΣΠΑ σε δύο δόσεις, μία το 2028 και μία δεύτερη το 2029. Όμως οι καταβολές της στήριξης δεν πρόκειται να αρχίσουν πριν από το 2029. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει ελάχιστα τα κατά τις εκτιμήσεις της 308 εκατ. ευρώ που αναμένει το 2028. Μάλιστα η πρόταση δεν διευκρινίζει ούτε τον τρόπο διαχείρισης αυτών των περιουσιακών στοιχείων. Το ΕΕΣ προτείνει, αντ’ αυτού, τα κράτη μέλη να προβούν σε μία και μοναδική μεταφορά των εσόδων του 2029.
• Η χρήση υφιστάμενων διοικητικών δομών είναι θετικό στοιχείο. Το ΕΕΣ επισήμανε ότι, αν και το Ταμείο είναι εντελώς νέο, στηρίζεται σε ήδη υπάρχουσες διοικητικές δομές και απαιτήσεις ως προς την παρουσίαση στοιχείων για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων ΣΕΔΕ. Η προσέγγιση αυτή αναμένεται να δημιουργήσει λιγότερο διοικητικό φόρτο για τους δικαιούχους και να μην είναι τόσο δαπανηρή.
