Ανεπαρκής προστασία θαλασσίων περιοχών ΕΕ

[χρόνος ανάγνωσης 1 λεπτό και 30 δευτ.]

Η προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται πλέον σε οριακό σημείο. Η νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) καταγράφει ότι οι προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές της ΕΕ συχνά δεν προστατεύονται αποτελεσματικά, ενώ η Ένωση δεν αναμένεται να επιτύχει τους στόχους που έχει θέσει για το 2030. Παρά τις φιλόδοξες δεσμεύσεις για την προστασία της βιοποικιλότητας και την επέκταση του δικτύου των προστατευόμενων περιοχών, η πρόοδος παραμένει αποσπασματική και ανεπαρκής.

Η έκθεση αναδεικνύει ότι σε πολλές προστατευόμενες περιοχές δεν εφαρμόζονται επαρκή μέτρα διατήρησης, δεν υπάρχει σχεδιασμός για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ενώ καταγράφονται σοβαρά προβλήματα στελέχωσης και χρηματοδότησης. Παράλληλα, οι διαδικασίες συμμετοχής των ενδιαφερόμενων φορέων και κοινοτήτων, αν και έχουν γίνει πιο συμπεριληπτικές, παραμένουν ασυνεπείς, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητα των δράσεων.

Η Iliana Ivanova, μέλος του ΕΕΣ και αρμόδια για τον έλεγχο, υπογράμμισε ότι η ΕΕ έχει σημειώσει πρόοδο στον χαρακτηρισμό θαλάσσιων περιοχών ως προστατευόμενων, αλλά η πραγματική πρόκληση είναι η μετουσίωση αυτού του χαρακτηρισμού σε ουσιαστική προστασία. Όπως τόνισε, απαιτείται ταχύτερη δράση, εφαρμογή κατάλληλων μέτρων και ένα πιο ολοκληρωμένο και λειτουργικό δίκτυο προστασίας, με ενεργή συνεργασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των κρατών μελών και των ενδιαφερόμενων φορέων και κοινοτήτων.

Το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η ΕΕ έχει ελάχιστες πιθανότητες να επιτύχει τον στόχο προστασίας του 30% των θαλάσσιων υδάτων και της αυστηρής προστασίας του 10% έως το 2030. Σήμερα, μόλις το 14% των θαλάσσιων υδάτων της ΕΕ έχει χαρακτηριστεί ως προστατευόμενο, ενώ λιγότερο από το 1% βρίσκεται υπό αυστηρή προστασία. Το υφιστάμενο δίκτυο δεν λειτουργεί ως συνεκτικό οικολογικό σύστημα, με σημαντικούς οικότοπους ανοικτής θάλασσας και βαθέων υδάτων να παραμένουν ουσιαστικά απροστάτευτοι.

Η έκθεση επισημαίνει ότι ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως προστατευόμενης δεν συνεπάγεται αυτομάτως αποτελεσματική προστασία. Η ΕΕ δεν διαθέτει εναρμονισμένο σύστημα κατηγοριών προστασίας και αντίστοιχων δραστηριοτήτων, ενώ δραστηριότητες όπως η αλιεία που προκαλούν βλάβες στον θαλάσσιο βυθό περιορίζονται μόνο σε μικρό ποσοστό των προστατευόμενων περιοχών. Το ΕΕΣ αναγνωρίζει την πολυπλοκότητα της θέσπισης μέτρων που επηρεάζουν αλιευτικούς στόλους πολλών κρατών μελών, αλλά ζητεί ενίσχυση της συνεργασίας σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, ώστε ο χαρακτηρισμός «προστατευόμενη περιοχή» να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο.

Η χρηματοδότηση αποτελεί επίσης κρίσιμο ζήτημα. Η έκθεση τονίζει ότι η αποτελεσματική διατήρηση απαιτεί σημαντικούς και προβλέψιμους πόρους, οι οποίοι σήμερα είναι διάσπαρτοι σε εθνικούς προϋπολογισμούς και διάφορα ενωσιακά μέσα. Η έλλειψη συνοχής στη χρηματοδότηση υπονομεύει την εφαρμογή μέτρων και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των προστατευόμενων περιοχών.

Τέλος, το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η ανεπαρκής συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων και κοινοτήτων μπορεί να αποδυναμώσει τη δημόσια στήριξη για τα μέτρα διατήρησης, ιδίως όταν οι παράκτιες κοινωνίες υφίστανται κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις. Παρά την πρόοδο στη συμπερίληψη των τοπικών φορέων, απαιτούνται περισσότερες ευκαιρίες συμμετοχής και μέτρα για τον μετριασμό των αρνητικών επιπτώσεων.

Ολόκληρη η έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου